Blog > Komentarze do wpisu
Dominik Tatarka. Wspomnienie

Dominik Tatarka - je郵i mo積a pokusi si o tak kategori - nale篡 w Polsce do jednego z najbardziej zapomnianych wirtuoz闚 literatury 20. wieku. By nie by go這s這wnym wystarczy przejrze polski Internet, kt鏎y zawiera niewiele, w wi瘯szo軼i niechlujnych, informacji o najwi瘯szym s這wackim prozaiku. Jego sytuacj w Polsce idealnie oddaje tytu niedawno opublikowanego artyku逝 w jednym czasopi鄉ie literackim - „Zapomniane dzie這 zapomnianego pisarza. Dominik Tatarka, P疄a鋘y pre milovan Lut嶰iu" autorstwa slawisty Miros豉wa 妃igielskiego. Na pr騜no szuka has豉 „Dominik Tatarka" w polskiej wersji internetowej encyklopedii - Wikipedia.

Zupe軟ie inaczej sprawa wygl康a w s御iedniej S這wacji. 10 maja przypada 20. rocznica 鄉ierci pisarza. Z tej okazji ukaza這 si specjalne uroczyste wydanie jego najs造nniejszej, znanej tak瞠 w Polsce, powie軼i „Wiklinowe fotele" oraz bogato ilustrowana zdj璚iami portretami Dominika Tatarki monografia, w kt鏎ej znani s這waccy pisarze wspominaj swojego mistrza i przyjaciela.

Urodzi si 14 marca 1913 roku w Drienov na S這wacji. Biografi pisarza nie nale篡 w tym przypadku traktowa jako nudnego i zb璠nego balastu, poniewa historycy literatury przekonuj, 瞠 w przypadku tw鏎czo軼i literackiej Tatarki pe軟o jest w niej w徠k闚 osobistych. Narodzi si w rolniczej rodzinie jako jedyny syn spo鈔鏚 si鏚emki dzieci. Jego ojciec w 1915 roku zgin掖 na froncie rosyjskim, a matka ju nigdy nie wysz豉 za m捫, st康 wychowywa si w otoczeniu kobiet. Uko鎍zy szko喚 鈔edni w Nitrze i Tren鴈ne. Studiowa j瞛yk francuski na Uniwersytecie Karola w Pradze. Przed uk豉dem w Monachium w 1938, na mocy kt鏎ego Hitler dosta cze嗆 Czechos這wacji i bez wystrza逝 zdoby czechos這wackie umocnienia a Polacyzabrali Zaolzie, wyjecha na stypendium na parysk Sorbon, sk康 musia w marcu 1939 roku powr鏂i do Czechos這wacji. W czasie wojny uczy j瞛yka francuskiego. Wst徙i do partii komunistycznej. Po wojnie kr鏒ko by urz璠nikiem pa雟twowym, potem dziennikarzem, scenarzyst filmowym i w ko鎍u pisarzem, by dzia豉czem Zwi您ku Pisarzy Czechos這wackich i w znacznej mierze beneficjentem komunistycznej w豉dzy po lutym 1948 roku. W czasie Praskiej Wiosny stan掖 po stronie demokratyzacji 篡cia politycznego. Krytykowa agresj wojsk uk豉du warszawskiego na Czechos這wacj i p騧niejsz rosyjsk okupacj. Po 1968 roku sta si jednym z g堯wnych oponent闚 i krytyk闚 w豉dzy. Wyst徙i z partii komunistycznej, zosta wyrzucony ze Zwi您ku Pisarzy Czechos這wackich. Publikowa w samizdacie i jako jeden z nielicznych S這wak闚 podpisa Kart 77.

Debiutowa jeszcze jako ucze szko造 鈔edniej w czasopi鄉ie „Svojet'". Za jego prawdziwy debiut powszechnie uwa瘸 si zbi鏎 opowiada i test闚 krytycznoliterackich z 1942 roku. W 1948 roku pisze powie嗆 „Farsk republika" o faszystowskiej Republice S這wackiej. Do jego najs造nniejszych dzie nale膨 „Wiklinowe fotele". W nich Tatarka - podobnie jak w innych swoich powie軼iach - czerpie z tradycji surrealizmu i egzystencjalizmu. G堯wny bohater Bart這miej Slziczka - podczas wycieczki nad polski Ba速yk - opowiada towarzyszce histori swojego pobyt na stypendium we Francji na prze這mie 1938 i 1939 roku. S這wacki pisarz w genialny spos鏏 opisuje losy emigranta, Czecha czy S這waka, kt鏎y przybywa z „ziemi niczyjej", Czechos這wacji wepchni皻ej w r璚e Hitlera. Nad ca陰 opowie軼i unosi si kafkowski duch podejrzenia, w kt鏎ym decyzje o tym, czy jeste鄉y wini, czy te nie przychodz niewiadomo sk康 i dlaczego. Jednak „Wiklinowe fotele" s przede wszystkim powie軼i o mi這軼i. O tym, jak pisze sam Tatarka, 瞠 „na mi這嗆 trzeba sobie zas逝篡".

Zmar w Bratys豉wie, kilka miesi璚y przed rewolucj, kt鏎a obali豉 komunizm w Europie 字odkowej i przynios豉 Czechos這wacji wolno嗆 i demokracj, o kt鏎 walczy i o kt鏎ej zawsze marzy. Sta si symbolem zaanga穎wanego w losy kraju intelektualisty i pisarza. Jego imieniem nazwano jedn z najwa積iejszych nagr鏚 literackich przyznawanych na S這wacji od 1994 roku.

czwartek, 07 maja 2009, lukaszgrzes

Polecane wpisy

Komentarze
2009/05/10 07:18:27
co za zbieg okoliczno軼i: we wtorek przynios豉m do domu do嗆 wystrz瘼iony, ale zdatny do czytania egzemplarz "Wiklinowych foteli". ksi捫k by豉 "do wzi璚ia" - z ty逝 znajduje si piecz徠ka "Biblioteka Uniwersytecka w υdzi. Wydano z dublet闚". A samego Tatark kojarz jako autora scenariusza do filmu "Panna z嫙ra鋝ica" (1968) 孤efana Uhera - jak dla mnie film do嗆 pretensjonalny, ale S這wacy bardzo go sobie ceni.
-
Go嗆: s這waczysko, *.fdk.airbites.pl
2009/05/31 13:34:40
dziwne, 瞠 do dzisiaj poza Fotelami i fragmentami prozy publikowanymi w Ln (m.in. z Kogucika w Agonii, Nagadywanek i Samego przeciw nocy) i jakimi tam drobiazgami, nie wysz這 nic Tatarki, podobno wiele jego rzeczy zosta豉 przet逝maczona przez prof. Papierz, ale jako dziwnie przepad豉 w tajemniczych okoliczno軼iach (pono t逝maczenia by造 ju z這穎ne w Wyd. Literackim; je郵i dobrze pami皻a pisa o tym dr Majerek w tomie "Kim s S這wacy"), mam nadziej, 瞠 kiedy doczekamy si edycji przynajmniej kilku ksi捫ek Tatarki po polsku, bo, jak m闚i, pozostaje niesprawiedliwie niezapoznany, w necie znalaz貫m bibliografi polskich rzeczy jego i o nim:
I.
Wiklinowe fotele, t. Z. Hierowski, Warszawa 1965.
V ne-醀se, Bratislava 1978; 1998.
P疄a鋘y, Bratislava 1978; Praha 1979; K闤n 1984; P疄a鋘y pre milovan Lut嶰iu, Praha 1999. S嫥 proti noci, Mnchen 1984.
Listy do ve鋝osti, Toronto 1988.
Navr嫛a鋘y, K闤n 1988.
Kogucik w agonii, t. D. Abrahamowicz, Literatura na ?wiecie 1991, nr 3.
Nagadywanki (fragmenty), t. L. Engelking, Literatura na ?wiecie 1991, nr 3.
Sen o trzech kapeluszach (z ksi嘀ki Sam przeciw nocy), t. K. Mo熥o, Literatura na ?wiecie 1991, nr 3.
Hovory o kultre a obcovan, Praha 1995.
Kultra ako obcovanie, Bratislava 1996.
Opowiem ci o Uli, t. L. Engelking, Gazeta Wyborcza 45.05.1996.
II.
H. Janaszek-Ivani鋘ov, Eseizacja prozy w tw鏎czo?ci Kazimierza Brandysa i Dominika Tatarki, w: Zwi頊ki i paralele literatur polskiej i s這wackiej, red. M. Bobrownicka, Wroc豉w 1972.
V. Havel, Daj to sem, t. J. Waczk闚, Literatura na ?wiecie 1991, nr 3.
J. Mlyn嫫ik, J靖rzyciel sumienia S這wacji, t. J. Waczk闚, Literatura na ?wiecie 1991, nr 3.
B. No螔, Spotkanie z Tatark (fragment), t. K. Rodowska, Literatura na ?wiecie 1991, nr 3.
E. ?tolbov, Jestem karpackim pastuchem, t. L. Engelking, Literatura na ?wiecie 1991, nr 3.
E. Podlipn, Kol? (Pocta Dominikovi Tatarkovi), Bratislava 1993.
Slovensk literatra 1993, nr 2 (numer monograficzny).
L. Engelking, Dominik Tatarka, w: Literatury zachodnios這wia雟kie czasu prze這m闚 18901990, red. H. Janaszek-Ivani鋘ov, t. 1: Literatura 逝篡cka i s這wacka, Katowice 1994.
E?te s vami pobudn?. Spom璯anie na Dominika Tatarku, red. P. Bomb璭ov i I. Antalov, Bratislava 1994.
B. Suwara-Mar鋌kov, Porzucenie realizmu socjalistycznego przez Dominika Tatark, w: Studia z literatur s這wia雟kich, red. Z. Niedziela, Krak闚 1994.
E. ?tolbov, Lamento, Praha 1994.
H. Janaszek-Ivani鋘ov, Postmodernistyczny autobiografizm Dominika Tatarki, w: H. Janaszek-Ivani鋘ov, Od modernizmu do postmodernizmu, Katowice 1996.
M.M. ?ime鋘a, Demon niezgody, t. L. Engelking, Gazeta Wyborcza 45.05.1996.
J. Maru?iak, Slovensk postoje v roku 1956, w: Kr瞵y re?imov sovietskeho bloku, Bansk Bystrica 1997.
T. Grabi雟ki, Dominika Tatarki przygody z histori, w: Do?wiadczenia trzech generacji Polak闚, Czech闚 i S這wak闚 19181998, red. M. Pu豉ski i J. Valenta, Wroc豉w 1998.