wtorek, 27 stycznia 2009
Stereotypy w praktyce


David ern jest czeskim artyst i prowokatorem. Najbardziej chyba znanym jako autor rze嬌y 安i皻ego V塶lava (patrona Czech) siedz帷ego na martwym, odwr鏂onym koniu, kt鏎 mo積a ogl康a w praskiej Lucernie. W jednym z wywiad闚 nazwa prezydenta Czech dupkiem. Teraz zas造n掖 jako autor „Entropy” - instalacji w Brukseli w siedzibie Rady UE, kt鏎a kpi z narodowych przywar.

Polska to kraj zakonnik闚 nosz帷ych t璚zow flag homoseksualist闚, a Litwini sikaj na Rosj, chocia ka盥y, kto zna geografi, zobaczy, 瞠 sikaj na Bia這ru. Tak w豉郾ie ern wyobra瘸 sobie Europ. Najostrzej – bo na poziomie rz康owym – zareagowa造 dot康 Bu貪aria (przedstawiona jako turecka ubikacja) oraz S這wacja (kie豚asa owini皻a makaronem w w璕ierskich barwach).

„Wed逝g dzisiejszej w豉dzy, sztuka – wydaje si – ma pe軟i przede wszystkim funkcj podnoszenia narodowego bohaterstwa i realnie opisywa bohaterstwo dnia dzisiejszego. 砰jemy ponownie w erze toast闚, folkloru i fujar. Smutne” – tak protest swojego rz康u oceni Mat Kostoln na 豉mach s這wackiego dziennika.

- Chodzi o dzie這 sztuki, a nie o polityczny manifest czy wizj Europy – przekonywa czeski wicepremier Alexander Vondra odpowiedzialny za polityk europejsk. Mimo protest闚 Czesi zdecydowali, 瞠 instalacja pozostanie do ko鎍a ich p馧rocznej prezydenci w UE. Jednak ern – jedyny autor dzie豉 - dotacje pa雟twow b璠zie musia zwr鏂i. Wprowadzi w b陰d czeskich urz璠nik闚 m闚i帷, 瞠 autorami instalacji jest 27 artyst闚 z kraj闚 ca貫j Unii.

Na konferencji prasowej w Brukseli, po鈍i璚onej temu dzie逝 sztuki, niemiecki dziennikarz Deutsche Welle pogratulowa autorowi frekwencji. Pono jeszcze 瘸dna sprawa w Brukseli nie zainteresowa豉 tylu medi闚. Osobi軼ie wola豚ym, by Ci dziennikarze ch皻niej ni o prowokacji ernego pisali o wsp鏊nej polityce UE wobec kryzysu gazowego czy o sposobach zako鎍zenia wojny w Gazie.


A ten obrazek wykorzystuj na S這wackiej Akademii Nauk do nauczania o Polsce:

LEPSZA ROZDZIELCZO汎



Gdy o sprawie instalacji pisa造 media, znajomy ze S這wackiej Akademii Nauk pokaza mi rysunek, kt鏎y wykorzystuje podczas zaj耩 ze studentami. Rysunek zatytu這wany jest „安iat wed逝g Polak闚”, a przedstawia nasze stereotypu o innych pa雟twach. Przekonywa, 瞠 autorem rysunku jest Polak, pocz徠kowo nie mog貫m w to uwierzy.


Gdy spojrze na rysunek w centralnym miejscu znajduje si Polska – kraj z wielk histori. Na wschodzie le膨 by貫 Republiki Radzieckie, z informacj, 瞠 kiedy nale瘸造 do Polski. Za nimi jest Rosja z napisem „安inie” i trupi czaszk. Dalej tylko Azja. W niej Chiny produkuj tanie towary. Na p馧nocy le篡 Morze Ba速yckie – nasze morze. Na po逝dniu s Czesi – Pepicy, kt鏎zy m闚i 鄉iesznym j瞛ykiem, obok S這wacy – inni Pepicy m闚i帷y 鄉iesznym j瞛ykiem. W璕rzy j璠z ci庵le gulasze. W Niemczech jest Hitler, BMW i Podolsky. Na po逝dniu Europy Polacy maj urlop i fajne morze. P馧nocne wybrze瞠 Afryki id帷 od zachodu wygl康a nast瘼uj帷o: Czarni – urlop – Czarni – urlop i piramidy. Ciekawi te spojrzenie na obie Ameryki: las (to Kanada) – praca, Polacy (USA) – pustynia (Meksyk) – las (ca豉 Ameryka Po逝dniowa). To pono 鈍iat w oczach Polaka.


Ci庵le nie jestem wstanie uwierzy, 瞠 autorem rysunku jest Polak. Wszak my, Polacy, jeste鄉y wolni od jakichkolwiek stereotyp闚 i 瘸den Czech nie b璠zie nam m闚i kim jeste鄉y.

鈔oda, 14 stycznia 2009
By rockmanem w Czechach...

Rzecznikiem Praw Cz這wieka w rz康zie Mirka TopolankapokierujeMichael Koc墎, lider czeskiego rockowego zespo逝 Pra駒k Vb鬳.

http://profile.myspace.com/index.cfm?fuseaction=user.viewProfile&friendID=195194655

(27 stycznia)

W豉郾ie zrobi貫m zestawienie frekwencji na blogu i okaza這 si, 瞠 jednym z najcz瘰tszych powod闚 odwiedzin by豉 ch耩 znalezienia informacji „czym Czechy r騜ni si od Polski”. Cho najwi瘯sz frekwencj "nabija" mi notka po鈍i璚ona ksi捫ce Rotha "Praska orgia" :-)

Czym r騜ni si Czesi od Polak闚 to popularne pytanie. Specjali軼ie wskazuj w闚czas na czeski ateizm, ich kultur sp璠zania czasu w knajpach, czy stosunek do wojen i bohaterstwa. Jestem przekonany, 瞠 niedocenian r騜nic mi璠zy naszymi krajami jest stosunek do muzyki rockowej. Czeska opozycja demokratyczna narodzi豉 si w obronie cz這nk闚 zespo逝 Plastic People of the Universe, polska w obronie robotnik闚. Muzycy rockowi byli zaanga穎wani w czesk opozycj a V塶lav Havel przyja幡i si np. z Mickiem Jaggerem. O Wa喚sie mo積a powiedzie wiele, ale nie to, 瞠 by hipisem.

Michael Koc墎, muzyk z czeskiej legendarnej grupy „Pra駒k vb鬳”, zosta w豉郾ie ministrem w czeskim rz康zie - b璠zie rzecznik praw cz這wieka. Polityczne funkcje to nie nowo嗆 w jego karierze. Po Aksamitnej Rewolucji w 1989 by cz這nkiem parlamentu, walczy m. in. o opuszczenie przez wojska radzieckie Czechos這wacji.

Oczywi軼ie polska polityka te flirtowa豉 z muzykami – w senacie z listy PiS zasiada Krzysztof Cugowski, a piosenka Tomasza Lipi雟kiego by豉 hymnem kampanii parlamentarnej PO. Jednak Cugowski powiedzia, 瞠 ju nigdy nie da si na to nam闚i, a Lipi雟ki chyba si troch tego wstydzi, bo polscy politycy – w przeciwie雟twie do ich czeskich koleg闚 – nie traktuj rockman闚 na powa積ie.

wtorek, 13 stycznia 2009
Ksi捫e s這wackiej poezji nie 篡cje

11 stycznia zmar w Bratys豉wie Milan Rfus - najwi瘯szy i najbardziej popularny s這wacki poeta, autor ponad dwudziestu tom闚 poetyckich, esej闚 i ksi捫ek dla dzieci, wyk豉dowca uniwersytecki i t逝macz mi璠zy innymi Jasienina, Lermontowa oraz Ibsena. Mia 80 lat.

Ceniony przez krytyk闚 i kochany przez s這wackich czytelnik闚 – jego ksi捫ki w 5 milionowej S這wacji potrafi造 sprzedawa si w kilkudziesi璚iotysi璚znych nak豉dach. 11 grudnia zd捫y odebra nagrod Crane Summit 2008 za poezj. W styczniu 2009 zosta odznaczony przez prezydenta Ivana Ga雷arovi醀 Krzy瞠m Pribiny I klasy za rozw鎩 s這wackiej kultury (nazwa pochodzi od ksi璚ia Pribiny, pierwszego znanego w豉dcy Ksi瘰twa Nitrza雟kiego).

Od 1991 roku jego nazwisko – obok s這wackiego prozaika Pavla Vilikovskiego- pojawia這 si w鈔鏚 kandydat闚 do literackiej Nagrody Nobla.

„Dla wielu Rufus jest ksi璚iem s這wackiej poezji, kandydatem do Nagrody Nobla. W mojej 鈍iadomo軼i pozostaje jednym z pierwszych nosicieli 鈍iat豉 w niesko鎍zenie ciemnym tunelu naszego 篡cia. Kiedy wreszcie komuni軼i niech皻nie w roku 1956 pozwolili wyda jego sp騧niony debiut A dojrzejemy, cicho, wypowiedzia to, co czu豉 ca豉 m這da literacka generacja. Czuje to do dzi. Nie tylko ona” – tak poet wspomina s這wacki pisarz i dramaturg Kornel F闤dv嫫i.

 

01:39, lukaszgrzes
Link Dodaj komentarz »
czwartek, 08 stycznia 2009
Epoka karty kredytowej

Nak豉dem krakowskiego Wydawnictwa Literackiego ukaza豉 si nowa ksi捫ka Zygmunta Baumana. Emerytowany profesor Uniwersytetu w Leeds i autor popularnej koncepcji „p造nnej nowoczesno軼i” portretuje w niej jedno z najwa積iejszych zjawisk naszego 篡cia – ludzki strach.

Czym jest strach? „L瘯 to nazwa jak nadajemy naszej niepewno軼i” – pisze polski socjolog. Filozofowie nowo篡tni przekonywali, 瞠 w pe軟i poznanym i opisanym 鈍iecie strach odejdzie do lamusa. Tak jednak si nie sta這. Bauman pos逝guj si przyk豉dem ksi捫eczki oszcz璠no軼iowej i karty kredytowej. Ksi捫eczka oszcz璠no軼iowa zak豉da pewn przysz這嗆, kt鏎a nie b璠zie r騜ni si od czas闚 dzisiejszych – inaczej przecie nie op豉ca這by si oszcz璠za. Karta kredytowa zak豉da niepewno嗆 jutra - mo瞠 przysz這軼i nie b璠zie, wi璚 lepiej wszystko skonsumowa teraz. W jakich czasach 篡jemy? Sp鎩rzmy do naszych portfeli.

Zygmunt Buaman opisuja najwa積iejsze zjawiska spo貫czne z r闚na pasj potrafi odwo造wa si do Milana Kundery czy Karola Marska jak i do sz鏀tej edycji brytyjskiego Big Brothera. Lektura „P造nnego l瘯u” to pasjonuj帷a przygoda.

Zygmunt Bauman, P造nny l瘯, przek豉d Janusz Marga雟ki, Wydawnictwo Literackie, Krak闚, 2008, cena 39,90 z.

02:17, lukaszgrzes , KSI*KI
Link Komentarze (2) »
鈔oda, 07 stycznia 2009
Ka盥y nowy dzie rodzi nowe paranoje

 

Kto nie p豉ka, gdy umiera Nemeczek, nie zap豉cze ju nigdy

Micha Pawe Markowski, Tygodnik Powszechny

14:18, lukaszgrzes
Link Komentarze (1) »
poniedzia貫k, 05 stycznia 2009
安ietlicki opuszcza Krak闚

 


Mistrz - bohater trylogii Marcina 安ietlickiego - ju dawno „spuch, przyty i posiwia". Tylko nieliczni rozpoznaj w nim bohatera kultowego peerelowskiego serialu „Ma造 mistrz na tropie". Czytaj帷 kolejn cz窷 przyg鏚 ci庵le w徠pimy, czy mistrz (prze鄉iewczo nazywany w ten spos鏏, wi璚 pisany z ma貫j litery) - kiedy popularny aktor, a dzi detektyw pijak - zdo豉 rozwik豉 zagadk 鄉ierci przyjaciela.

安ietlicki nie ma lito軼i dla swojego g堯wnego bohatera. Ju w poprzedniej cz窷ci, „Trzyna軼ie", wys豉 go na chwil do Warszawy. Ale wyjazd z Krakowa by w闚czas konieczno軼i, mistrz ukrywa si przed policj i pojecha do stolicy podpisa wa積e dokumenty. Podczas ca貫go pobytu t瘰kni za ukochanym miastem. Teraz mistrz przebywa w pewnej podkrakowskiej miejscowo軼i, 11 kilometr闚 przed granic miasta. Nie t瘰kni za krakowskimi knajpami, nie t瘰kni za Ma造m Rynkiem i hejna貫m, t瘰kni tylko za swoj bokserk. Ale mi這嗆 do zwierz徠 jest zupe軟ie czym innym ni mi這嗆 do Miasta Kr鏊闚 Polskich. Mistrz planuje - gdy tylko si ociepli - w tej niewielkiej mie軼inie zamieszka mo瞠 i na zawsze.

Marcin 安ietlicki zn闚 w krzywym zwierciadle ogl康a wsp馧czesn Polsk. S tu m. in. dziennikarze du篡ch prywatnych telewizji, szanta穎wani lekarze, animatorzy kultury i postmoderni軼i. Niekt鏎zy w sportretowanych postaciach z ksi捫ki widz osoby zwi您ane ze 鈔odowiskiem Krytyki Politycznej. Autorzy KP nie pozostali d逝積i. Ja Kapela napisa esej po鈍i璚ony 安ietlickiemu zatytu這wany „Mistrzowska pochwa豉 homoerotyzmu", a Piotr Marecki przekonywa: „w zaufaniu od bliskich jego krakowskich znajomych wiem, 瞠 on zdrobnomieszczania".

W „Jedena軼ie" 安ietlicki bawi si ju dawno ogranymi tematami, co zapewne nie przeszkodzi zdoby mu rzesz nowych czytelnik闚. Autor zapowiada, 瞠 to ju ostatnia ksi捫ka z serii przyg鏚 mistrza.


Marcin 安ietlicki, Jedena軼ie, EMG, Krak闚, 2008.

 

16:02, lukaszgrzes , KSI*KI
Link Dodaj komentarz »
Czesi a Rosja (na marginesie ksi捫ki "Listy v exilu")


„Listy v exilu” („Listy na wygnaniu”), kt鏎e ukaza造 si niedawno nak豉dem o這munieckiego wydawnictwa Burian a Tich嫜, to 900 stronicowa analiza czasopisma „Listy” wydawanego w Rzymie w latach 1971-1989. Ksi捫ka Du鈴na Havl膻ka – dziennikarza i teoretyka medi闚, kt鏎y od lat mieszka i pracuje w Szwajcarii – opisuje czeskie dyskusje, kt鏎e odby造 si na 豉mach jednego z najwa積iejszych emigracyjnych czechos這wackich czasopism. Patrz帷 na tematyk, kt鏎a podejmowana jest w ksi捫ce mo積a powiedzie, 瞠 problem Europy Wschodniej by dla czechos這wackiej inteligencji mniej istotny ni by這 to w Polsce. Nic w tym dziwnego. Praga le篡 700 kilometr闚 na po逝dniowy-zach鏚 od Warszawy. Czesi maj zupe軟ie inne do鈍iadczenia z Rosj ni Polacy. Nigdy nie byli pod rosyjskimi zaborami, a do II wojny 鈍iatowej nie by這 bezpo鈔ednich do鈍iadcze czesko-rosyjskich. J瞛yk czeski na prze這mie wieku XVIII i XIX odradza si w opozycji do j瞛yka niemieckiego, dlatego te w wieku XIX silna by豉 tradycja czeskiego rusofilstwa i s這wianofilstwa. Wszystko zmieni豉 si wraz z Prask Wiosn.

Gdy w sierpniu 1968 roku wojska uk豉du warszawskiego wkroczy造 do Czechos這wacji Aleksander So鹵enicyn widzia czo貪i, kt鏎e jecha造 na po逝dnie. „My郵a貫m w闚czas, 瞠 nasi tylko strasz, 瞠 to s manewry” – pisa w ksi捫ce „Бодался телёнок с дубом”, kt鏎ej fragment zosta opublikowany w roku 1975 na 豉mach „List闚”. Rosyjski pisarz, kt鏎y nie zgadza si na publikacj fragment闚 ksi捫ki, zrobi wyj徠ek dla czeskich czytelnik闚. Dlaczego? Warto odda g這s samemu So鹵enicynowi: „Nie odezwa貫m si, milcza貫m. Od tamtej chwili d德igam brzemi. Kiedy chodzi這 o W璕ry, nie by這 sensu krzycze, nie by貫m w闚czas nikomu znany. Kiedy chodzi這 o Czechos這wacj – nie odezwa貫m si. Jest to tym wi瘯szy wstyd, 瞠 wobec Czechos這wacji mia貫m osobist odpowiedzialno嗆: wszyscy uwa瘸j, 瞠 to tam zacz窸o si zjazdem pisarzy, zjazd zacz掖 si tym, 瞠 Pavel Kohout przeczyta m鎩 list”.

Nieudana pr鏏a budowy komunizmu z ludzk twarz sprawi豉, 瞠 wielu intelektualist闚, w tym Milan Kundera, odwr鏂i這 si od Rosji i komunizmem. Autor „畝rtu” na 豉mach „List闚” pisa, 瞠 masakra czeskiej kultury po roku 1968, nie ma sobie r闚nej w historii Czech od czas闚 wojny trzydziestoletniej. „Z historii czeskiej kultury zosta這 tylko to, co duch rosyjskiego totalitaryzmu m鏬 zrozumie i przetrawi” – twierdzi. Winna by Rosja, nie komunizm. Kundera przekonywa, 瞠 „Bierdiajew si nie myli, kiedy pisa, 瞠 rosyjski komunizm zawdzi璚za wi璚ej Iwanowi Gro幡emu ni Marksowi”. Czeski pisarz najpe軟iejsz krytyk Rosji przeprowadzi w znanym tek軼ie „Zach鏚 porwany albo tragedia Europy 字odkowej”, kt鏎y pierwotnie opublikowa na 豉mach The New York Review of Book (tekst p騧niej przedrukowano w gazetach na ca造m 鈍iecie, w tym w „Listach”).

„Europa geograficzna, rozci庵aj帷a si od Atlantyku po Ural, zawsze by豉 podzielona na dwie odr瑿nie rozwijaj帷e si po這wy” – pisze Kundera. Na Wsch鏚 i Zach鏚. Wsch鏚 jest zwi您any z Bizancjum i swe tradycje czerpie z ko軼io豉 prawos豉wnego, jego cech identyfikacj jest cyrylica. Zach鏚 cywilizacyjnie pochodzi od staro篡tnego Rzymu i ko軼io豉 katolickiego. Jego tradycja kulturowa zakorzeniona jest w staro篡tnej Grecji i my郵i judeochrze軼ija雟kiej, a jego cech konstytuuj帷 jest alfabet 豉ci雟ki.

W opisie Kundery podzia Europy na dwie cywilizacje ma charakter dychotomiczny. Rosj (Wsch鏚) nazywa Anty-Zachodem. „Rosja (…) jawi si nie jako jedno z mocarstw europejskich, lecz jako zupe軟ie inna cywilizacja” - przekonuje. Charakteryzuje j „inny wymiar przestrzeni (tak ogromnej, 瞠 gin w niej ca貫 narody), inny (powolny i cierpliwy) rytm czasu, inny spos鏏 鄉iania si i umierania”. W swym tek軼ie (w kt鏎ym cz瘰to odnosi si do Polski i polskiej kultury – cytuje nawet s這wa polskiego hymnu) powo逝je si na twierdzenie Czes豉wa Mi這sza, kt鏎y w „Rodzinnej Europie” pisa o Rosjanach jako barbarzy鎍ach. Czy mo磧iwe jest jakiekolwiek cywilizacyjne zbli瞠nie Zachodu i Rosji? W „Zachodzie porwanym” znajdziemy opowie嗆 o tym jak Kazimierz Brandys spotka Ann Achmatow, kt鏎ej poskar篡 si, 瞠 w Polsce jest obj皻y zakazem druku. Achmatowa zapyta豉, czy Brandysowi gro膨 jakie represje – wyrzucenie ze Zwi您ku Pisarzy, aresztowanie? Gdy dowiedzia豉 si, 瞠 polskiemu pisarzowi ze strony w豉dz pa雟twowych nic nie grozi, szczerze si zdziwi豉. Kundera cytuje Brandysa: „Takie s ruskie pocieszenia. W por闚naniu z rosyjskim losem nic nie powinno wydawa si straszne”.

Tekst ten wywo豉 polemik. Na 豉mach „List闚” odpowiedzia Milan 姆me鋘a. Argumenty 姆me鋘i s dobrze znane polskiemu czytelnikowi – polemika by豉 publikowana w numerze „Literatury na 鈍iecie” z 1990 roku po鈍i璚onej Milanowi Kunderze.

Milan 姆me鋘a uwa瘸, 瞠 tragedia naszej cz窷ci kontynentu nie przysz豉 wraz z wkroczeniem Rosjan, ale kilka lat wcze郾iej. Pocz徠k闚 „tragedii Europy 字odkowej” winno si szuka w 1937 r. i w dzia豉niach Hitlera. „To przede wszystkim szalone czyny nazist闚 sprawi造, 瞠 narody te sta造 si ofiarami i outsiderami historii”. To hitlerowskie Niemcy zniszczy造 篡dowski geniusz, kt鏎y wedle Kundery by integralnym sk豉dnikiem duchowej tradycji Europy 字odkowej. To nie Rosja jest winna tragedii panuj帷ego w Czechos這wacji komunizmu. Nale篡 pami皻a, 瞠 znaczna cz窷 powojennych czeskich intelektualist闚 bezgranicznie wierzy豉 w komunistyczn utopi, kt鏎a wcale nie zosta豉 przyniesiona na radzieckich bagnetach. Co wi璚ej, osoby, kt鏎e w latach p騧niejszych wprowadzi造 terror w Czechos這wacji, m闚i造 po czesku i po s這wacku. Komunizm nie jest niezrozumia陰 rosyjsk chorob. „Komunizm jako doktryna zosta wyhodowany na Zachodzie, wyspekulowany w Niemczech, wy獞iczony w bojowo軼i w rewolucjach francuskich, u這穎ny w regale w Bibliotece Muzeum Brytyjskiego” – pisze.

Milan 姆me鋘a – po Aksamitnej Rewolucji wydawca i dziennikarz, redaktor naczelny s這wackiego dziennika „Sme”, obecnie naczelny czeskiego tygodnika „Respekt” – nale瘸 do jednych z najciekawszych autor闚 „List闚”. W swoim felietonie „Ameryka雟kie spodnie”, napisanym w roku 1983 po spotkaniu wycieczki m這dych Rosjan na zakupach w czechos這wackim sklepie dewizowym, kre郵i nast瘼uj帷y obraz przysz這軼i Rosji:

„Niedawno czyta貫m w szczerym, m康rym i pe軟ym tolerancji artykule Andrzeja Siniawskiego o tym, jakie pytania stawia sobie rosyjska emigracyjna inteligencja. Mi璠zy innymi i pytanie, jaka przysz這嗆 czeka ich ojczyzn. Idzie o to, czy przysz豉 Rosja b璠zie autorytarna, narodowa, liberalna, dogmatyczna lub jeszcze inna? Nie wiem o tym wiele, ale powiedzia豚ym, 瞠 ju dzi jest jasne, 瞠 to b璠zie Rosja d磨nsowa, kasetomagnetofonowa, rockowa, windsurfingowa itd. Jaka ideologia si ju na to znajdzie …”.

Czytaj帷 najnowszego Pielewina mo積a pokusi si o tez, 瞠 mia du穎 racji.

Du鈴n Havl膻ek, Listy v exilu, wydawnictwo Burian a Tich嫜, O這muniec, Czechy, 2008

01:09, lukaszgrzes , KSI*KI
Link Dodaj komentarz »