鈔oda, 24 grudnia 2008
Blog pod choink

 

Czeski prezent na 安i皻a.

Pawe Budnik - bohemista z Raciborza, fan Milana Kundery - zaprasza na swojego bloga po鈍i璚onego m. in. czeskiej kulturze.

www.czecholog.bloog.pl

 

16:33, lukaszgrzes
Link Komentarze (1) »
poniedzia貫k, 22 grudnia 2008
Ludv璭 Vacul璭 wreszcie po polsku

„安inki morskie” jedno z arcydzie czeskiej literatury nareszcie ukaza造 si po polsku. Ludv璭 Vacul璭, autor ksi捫ki, jest prozaikiem, felietonist i publicyst. W roku 2008 otrzyma czesk Pa雟twow Nagrod Literack, kt鏎 rok wcze郾iej przyznano Milanowi Kunderze. W Polsce znany jest jako autor manifestu „2000 s堯w” - programowego tekstu czechos這wackiej Praskiej Wiosny z roku 1968. Dotychczas 瘸dna powie嗆 tego autora nie ukaza豉 si w ca這軼i w j瞛yku polskim. Vacul璭, pomimo i nale篡 najwa積iejszych czeskich pisarzy, dotychczas by przez polskich t逝maczy konsekwentnie pomijany. Przyczyn tej sytuacji upatrywa mo積a g堯wnie w nietypowej czeszczy幡ie jego tekst闚. Autor, konstruuj帷 swe dzie豉, korzysta bowiem z pe軟ego wachlarza warstw j瞛ykowych, zestawiaj帷 czeszczyzn oficjaln i m闚ion. Nie stroni tak瞠 od dialektyzm闚. Mieszank t dope軟iaj z lubo軼i przez Vacul璭a stosowane anakoluty, zachwianie szyku oraz do嗆 nietypowe i trudne do prze這瞠nia gry s這wne – przekonuje t逝macz ksi捫ki Miros豉w 妃igielski. S這wa t逝macza nie oddaj chyba ca貫go problemu. Wielu czeskich interesuj帷ych pisarzy nie mo瞠 doczeka si ukazania w polskich wydawnictwach, kt鏎e proponuj nam ci庵le te same i dobrze znane nam nazwiska, zgodnie z przekonaniem, 瞠 Polacy lubi ksi捫ki autor闚, kt鏎ych ju znaj.

Milan Exner – pisarz i krytyk literacki – uwa瘸, 瞠 w 瘸dnym innym utworze literackim czeska literatura nie zbli篡豉 si do tw鏎czo軼i Franza Kafki tak bardzo jak w 安inkach morskich. To pewnie jedna z wielu mo磧iwych interpretacji ksi捫ki. G堯wny bohater pracuje w instytucji finansowej, rzecz dzieje si w Pradze, monotonia rzeczywisto軼i podszyta jest niewyja郾ion tajemnic. Na rzecz tej interpretacji przemawia豉by te ostatnia scena, w kt鏎ej bohater ginie – z nieznanych przyczyn (by mo瞠 musi odkupi swoje winy za zab鎩stwo 鈍inki morskiej?) – ugodzony sztyletem. „安inki morskie” s jedn z najbardziej zagadkowych powie軼i wsp馧czesnej prozy, do dzi nie w pe軟i zrozumiane.

Ksi捫ka jest tylko na poz鏎 opowie軼i o zwierz皻ach. Autor wykorzystuje formu喚 ksi捫ki dla dzieci, by na powa積ie i dla doros造ch pisa m. in. ojcostwie, odpowiedzialno軼i za s豉bszych, ludzkich instynktach i granicach wolno軼i. Wielogodzinne obserwacj zachowa 鈍inek morskich zmuszaj Vacul璭a do postawienia pytania o sens 鈍iata i cz這wiecze雟twa. Znajdziemy tu 篡ciowe credo odpowiedzialno軼i wobec 鈍iata: „to jest moim obowi您kiem, poniewa jestem do tego zdolny”.

Ludv璭 Vacul璭 zacz掖 pisa „安inki morskie” gdy z przyczyn politycznych straci prac w redakcji „Liter嫫n獳h novin”. Napisa: Normalny cz這wiek nie pisze nigdzie. Albo wszystko u niego w porz康ku, w pracy i w glacy, albo nie, ale je郵i w porz康ku ma chocia g這w, wie przynajmniej, 瞠 reszty nikt za niego nie uporz康kuj. Par os鏏 mo瞠 jeszcze popaso篡towa na jego biedzie, p鏦i nie zostawi go definitywnie samemu sobie. Po co wi璚 pisa. Lepiej jest spa. Pisanie jest zawsze jak捷 odznak bezsilno軼i lub p這dem zszarganych nerw闚, zdradza kompleksy lub nieczyste sumienie. Im wi瘯sza literatura, tym wi瘯sza histeria.

„安inki morskie” mo積a te czyta jako antyutopi. W徠ki polityczne w ksi捫ce pojawiaj si na ka盥ym kroku. Autor definiuje system komunistyczny jako czas, w kt鏎ym nie funkcjonuj 瘸dne prawa matematyki, fizyki, nie obowi您uj 瘸dne sentencje 豉ci雟kie. Totalitaryzm jest w ka盥ym z nas – twierdzi autor. Nie ma r騜nicy mi璠zy torturami 鈍inek morskich, ich szkoleniem, by – mimo niech璚i – wchodzi造 na rami swego w豉軼iciela, od tego jakie manipulacje stosuje dyktatura, by uprawomocni swoje istnienie. Jak sprawi, by stroni帷a od ruchu i ch璚i poznawania 鈍iata 鈍inka morska wesz豉 na nasze ramie? Wystarczy postawi j na rozgrzanej kuchence i przystawi jej nasz r瘯...

Ksi捫ka nie jest dost瘼na w ksi璕arniach. Ukaza豉 si jako numer specjalny magazynu „Pan Slawista”. Mo積a zam闚i j pod adresem www.pan-slawista.pl

Ludv璭 Vacul璭, 安inki morskie, przek豉d Miros豉w 妃igielski, wydawnictwo DRAMA, Pozna 2008, cena 36 z (dodatkowe 4 z to koszty przesy趾i).

01:01, lukaszgrzes , KSI*KI
Link Komentarze (1) »
poniedzia貫k, 08 grudnia 2008
Trzej muszkieterowie



Kolejny dow鏚 na wielk mi這嗆 francusko-rosyjsk?
20:58, lukaszgrzes
Link Komentarze (2) »
鈔oda, 03 grudnia 2008
Niesmaczny „donos na laski w mini”


Jest w Katowicach kino „安iatowid”. Jest te troch seksizmu. Nie wiem czemu redaktor Marcin Zasada go broni.


A by這 tak. Szef kina, Adam Pazera, wpad na pewien pomys. Zach璚a, aby na seans filmu „Dziewczyny z St. Trinian” panie przysz造 w mini闚kach i dosta造 bilet za po這w ceny. Dyrektorka Silesia-Film, firmy nadzoruj帷ej kino, poinformowa豉 o ca貫j sprawie prokuratur. Redaktor „Dziennika Zachodniego” napisa felieton pod porywaj帷ym tytu貫m „Donos na laski w mini”, w kt鏎ym szydzi i pyta: „prokuratura, maj帷a na g這wie mafie w璕low, paliwow i kilka innych ma na 篡czenie tej pani dochodzi, czy rabat za noszenie mini w kinie to preludium do zbiorowego gwa速u?”.


To fajnie, 瞠 szef kina „安iatowid” ma pomys造 i pijarowskie wyczucie. Podobnie jak wspomniany redaktor - nie mam nic przeciwko, by przed „Good Bye, Lenin” odby si zlot trabant闚, a przed „Pi瘯no軼i w opa豉ch” pokaz samoobrony dla kobiet w wykonaniu instruktorki kung-fu. Mam te kilka innych pomys堯w - mo瞠 przed ewentualnym pokazem czeskiego „Batalionu czo貪owego” cz瘰towa widz闚 穎軟iersk groch闚k, a do starego dobrego „Ameryka雟kiego wojownika 2” nawet dop豉ca. Ale pomys, by przyzna rabat na bilet dziewczynom, kt鏎e przyjd do kina w mini闚kach jest niesmaczny. Postrzeganie kobiet jedynie w seksualnym aspekcie – a tak jest w tym przypadku – jest g逝pie. Tu nie trzeba sko鎍zy podyplom闚ki z gender studies i by studentem profesor Magdaleny 字ody, wystarczy odrobina wyobra幡i. Nie powinno jej chyba brakowa znawcy my郵i Jeana Cocteau’a, kt鏎ego w swym tek軼ie cytuje Marcin Zasada. Gdzie jest granica dla redaktora „Dziennika Zachodniego”? Mo瞠 dziewczyny, kt鏎e przysz造by bez stanika mog造by liczy na darmowy bilet? To by豉by dopiero promocja!


Ca豉 sprawa dotyka czego powa積iejszego. Niedawno „Gazeta Wroc豉wska” opisa豉 przypadek kobiety, kt鏎a zg這si豉 na policji, 瞠 zosta豉 zgwa販ona przez swojego znajomego po wsp鏊nym wieczorze w knajpie. M闚i豉, 瞠 jest ofiar „pigu趾i gwa速u”. Policjanci nie chcieli przyj望 zg這szenia, a jeden z nich mia jej powiedzie, 瞠 to jej wina „bo si puszcza”. Taki ju mamy kraj, 瞠 dla niekt鏎ych wypicie drinka z facetem jest jednoznaczne z zaproszeniem do 堯磬a, a postrzeganie kobiety jedynie jako obiektu seksualnego to dobra zabawa.

11:36, lukaszgrzes
Link Komentarze (6) »
Katowice calling


ㄆkasz Stec napisa ksi捫k. Ju dawno, bo w zesz造m roku, ale dopiero teraz nad ni usiad貫m. Pozna貫m go, gdy wydawali鄉y w Katowicach magazyn studencki „Klaps”, a on napisa 鈍ietn recenzj „Monolog闚 waginy” (kto wie, mo瞠 kto, gdzie ma jeszcze ten tekst – by這by to zabawne). Po drodze ci庵le gdzie na siebie wpadali鄉y, a ㄆkasz (jako naczelny „砰cia w Irlandii”) jest jedyn osob, kt鏎a umo磧iwi豉 mi zarobienie pieni璠zy w obcej walucie. Gdy dowiedzia si, 瞠 b璠recenzowa ksi捫k do DZ pisa, bym nie opowiada, 瞠 to proza alkoholowa jak zrobi豉 to GW Katowice. Pono przejrza j i policzy cz瘰totliwo嗆 wyst瘼owania s這wa alkohol i nie ma go cz瘰to w tek軼ie. To mocny argument, zw豉szcza, gdy ksi捫k tytu逝je si „Bimber”. Obieca貫m, 瞠 nie napisz, 瞠 to powie嗆 alkoholowa i nie u篡j te nazwiska Nahacza. Tak szczerze, to wi璚ej tam widz Kafk ni Nahacza. Pewnie to wina podobnych lektur z m這do軼i. A i Autor pono nie lubi zespo逝 Komety. Co mnie zaskoczy這. Zreszt przekonajcie si sami.


Foto Autora: Marzena Bortnicka

---------------

Dziennik Zachodni,3 grudnia 2008: Nic si nie dzieje. Osiedla, klatki schodowe, marihuana, hasioki, kibice, kontrolerzy bilet闚. 26-letni 郵御ki prozaik i dziennikarz kre郵i obraz „Generacji Nic” – dzisiejszych dwudziestolatk闚. „Bimber” to pe貫n ironii ksi捫kowy debiut, cho opowiadania autora mogli鄉y ju czyta w literackich czasopismach.

Bohaterem wi瘯szo軼i z 10 opowiada ㄆkasza Steca s Katowice. Jest tu Rozw鎩 Katowice, pomnik Korfantego, klub Hipnoza w GCK i dworzec. Ale myli si ten, kt鏎y uwa瘸, 瞠 chodzi o miasto na 奸御ku. Katowice Steca mog by wsz璠zie i nigdzie, s metafor polskiej beznadziei, smrodu, apatii, nudy i braku szans. S czym na wz鏎 nieopisanego miasta z instrumentalnego utworu zespo逝 Komety „Ursyn闚 calling”, kt鏎ego duch unosi si nad t ksi捫k.

Nasza sytuacja nie jest ciekawa i nic nie zapowiada, 瞠 mo瞠 ulec zmianie – przekonuje autor. Wsz璠zie jeste鄉y przypadkiem i raczej przez nieporozumienie. Jedyna szansa, i istnieje „Marzena, dziewczyna o piwnych oczach i bia造ch skrzyd豉ch” z dedykacji ksi捫ki. C騜 nam pozosta這by, gdyby okaza豉 si tylko fantazj, niczym bohaterka z opowiadania „Pasa瞠rka”?

ㄆkasz Stec, Bimber, Wydawnictwo Literackie Semper, Warszawa 2007, ss. 162, cena 24 z.

Oficjalna strona ksi捫ki

Recenzja ksi捫ki w PKPzin

00:01, lukaszgrzes , KSI*KI
Link Komentarze (1) »
wtorek, 02 grudnia 2008
W undergroundzie liczy si rockandrollowe serce


Witajcie w „weso造m getcie” - jak czeski underground nazywa Ivan Martin Jirous zwany Szajbusem, jeden z przedstawicieli gatunku. Przewodnikiem jest ksi捫ka Martina Machovca „Czeski underground. Wyb鏎 tekst闚 z lat 1969-1989”.


Zbyn骿 Fi鈹r, teoretyk marksizmu, na znak protestu przeciwko antysemityzmowi w ZSRR w 1949 roku przyjmuje pseudonim Egon Bondy. Czeska opozycja demokratyczna jednoczy si w obronie muzyk闚 zespo逝 rockowego, kt鏎emu teksty pisze zadeklarowany maoista. Jednym z pierwszych sygnatariuszy Karty 77 - cho sam rocka nie znosi - jest filozof, ucze Husserla i prekursor czeskiej fenomenologii Jan Pato鋘a. Dlaczego ma to miejsce w Czechos這wacji? By mo瞠 dlatego, 瞠 - jak w swym wierszu przekonywa Egon Bondy - w We速awie jest zatopionych kilka fragment闚 Atlantydy.


- Andy Warhol powiedzia kiedy: „Kocham wszystko, co plastikowe, chcia豚ym sam by z plastiku”. S逝chali鄉y te wtedy Franka Zappy, kt鏎y nagra kawa貫k Plastic People. Jeden z nas by wielkim mistykiem i wymy郵i dodatek „of the Universe” – tak Milan Hlavsa, lider grupy Plastic Poeple of the Universe opowiada Tomaszowi Ma熥owiakowi o pocz徠kach zespo逝. Popularni Plastikowi s zjawiskiem, kt鏎e w polskiej kulturze nie ma swego odpowiednika. Wok馧 nich – a tak瞠 innych zespo堯w czeskiego undergroundu, cho熲y eksperymentalnej grupy DG 307 – skupiali si oczywi軼ie muzycy, pisarze, poeci, dramaturdzy i plastycy, kt鏎zy niech皻nie patrzyli na socjalistyczn Czechos這wacje i jej uzale積ienie od ZSRR.


Niekt鏎zy naprawd wierzyli, 瞠 rocka wymy郵i豉 KGB wraz z polsk SB, aby zdemoralizowa zachodnie spo貫cze雟two. Zachodnie s逝瘺y musia造 jednak okaza si sprytem i eksportowa造 underground za 瞠lazn kurtyn. Bez tej pomocy Papie, Reagan i Thatcher nigdy nie pokonaliby komunizmu. Szajbus w „Sprawozdaniu o trzecim odrodzeniu muzycznych w Czechach” pisa: „underground nie jest zwi您any z konkretnym kierunkiem czy stylem, chocia np. w muzyce na og馧 przejawia si w postaci rocka. Underground to postawa ducha intelektualist闚, kt鏎zy 鈍iadomie odnosz si do 鈍iata, w kt鏎ym 篡j. Jest to wypowiedzenie wojny systemowi, jego utrwalonym strukturom”. T wojn wydano – w dyskusjach przy piwie, na koncertach (czasem pod patronatem zwi您ku dzia趾owicz闚), publikuj帷 w samizdacie. W roku 1976 muzycy zostali aresztowani, a cz窷 z nich os康zona. W ich obronie powsta豉 s造nna Karta 77, kt鏎 uwa瘸 si za powstanie demokratycznej opozycji w Czechos這wacji.


Ale pocz徠kowo czeski underground nie interesowa si politykom, dop鏦i ona nie zainteresowa豉 si nim. Egon Bondy przespa inwazj na Czechos這wacj wojsk Uk豉du Warszawskiego w sierpniu 1968 roku. Liczy豉 si muzyka i dobra zabawa. Bo przecie jak przekonywa jeden z Plastik闚 – „nie liczy si wirtuozeria, ale rockandrollowe serce”. Muzycy grali w knajpach, na zamkni皻ych koncertach w prywatnych mieszkaniach czy w popularnym Hradeczku – wiejskim domu V塶lava Havla. Nie stronili przy tym od u篡wek -„My szaleni aposto這wie/ le brzmi rozkaz nasz/ my pijacy i narkomani/ rozbujamy 鈍iat” – pisa malarz, poeta, autor happening闚 Milan Kn篿嫜.


Warto doda, 瞠 czeski underground jest mocno osadzony politycznie. Zwyk這 si go traktowa jedynie jako ciekawostk. Z przymru瞠niem oka przytacza si opowie嗆 o tym, 瞠 Egon Bondy unikn掖 s逝瘺y wojskowej, poniewa komisja lekarska orzek豉 mu wrodzony kretynizm (dok豉dnie jak w „Przygodach dobrego wojaka Szwejka”). Cz瘰to mo積a przeczyta, 瞠 muzycy Plastic Poeple of the Universe dzi瘯i prezydentowi Havlovi zagrali razem z Lou Reedem w Bia造m Domu za prezydentury Billa Clintona w 1998.




Czeski underground sformu這wa postulat ucieczki przed oficjaln kultur, kt鏎 wykorzysta豉 tak瞠 polityczna opozycja. Ivan Jirous pisa: „underground tworz ludzie, kt鏎zy zrozumieli, 瞠 w ramach legalno軼i nic si nie da zmieni, i kt鏎zy do sfery legalno軼i nawet nie pr鏏uj si dosta (…) Nic z tego, co robimy nie mo瞠 si podoba przedstawicielom kultury oficjalnej, poniewa nie mo瞠 zosta u篡te do stworzenia iluzji, 瞠 sprawy maj si dobrze. Bo sprawy wcale dobrze si nie maj”. V塶lav Benda – czeski intelektualista, dzia豉cz opozycji – swym g這郾ym eseju zaproponowa koncepcj „r闚noleg造ch polis”. Poj璚ie to zapo篡czone od Jan Pato鋘a mia這 oznacza r闚noleg貫, do oficjalnych, struktury 篡cia spo貫cznego. Obejmowa豉 m. in. szkolnictwo i 篡cie naukowe, drug kultur, r闚noleg陰 ekonomi, r闚noleg造 system informacyjny.


Intelektuali軼i skupieni w ramach ruchu mieli w wi瘯szo軼i pogl康y lewicowe. Nie tylko krytykowali ZSRR, ale tak瞠 i ameryka雟ki kapitalizm, konsumpcjonizm i tamtejszy styl 篡cia. Idee te najpe軟iej nazwa V塶lav Havel w tek軼ie „Si豉 bezsilnych”. Wyrazi w nim nie tylko krytyk panuj帷ego w krajach Europy 字odkowej systemu politycznego (jak zwyk這 si dzi jedynie odczytywa ten esej), ale postulowa tak瞠 poszukiwanie trzeciej drogi, krytykuj帷 globalizacj i konsumpcjonizm. To dzi瘯i kontaktom przyjacielskim, idee undergroundu i 闚czesnej opozycji oddzia造wa造 na siebie.


Czeski underground pozostaje jednym z najbardziej interesuj帷ych zjawisk kulturalnych i spo貫cznych ostatnich lat. Oczywi軼ie jest literacko niejednorodny, o czym mo瞠my przekona si z ksi捫ki Martina Machovca. Cho autor wyboru stawia przede wszystkim na poezj (nie znajdziemy wielu utwor闚 prozatorskich czy manifest闚 tamtego okresu) ksi捫ka zas逝guje na uwag. Ewentualne braki niweluje interesuj帷y wst瘼 pi鏎a Martina Machovca o znaczeniu undergroundu dla czeskiej kultury.



„Czeski underground. Wyb鏎 tekst闚 z lat 1969-1989”, red. Martin Machovec, wielu t逝maczy, ATUT, Wroc豉w 2008, ss. 408.

15:56, lukaszgrzes , KSI*KI
Link Dodaj komentarz »
poniedzia貫k, 01 grudnia 2008
A TY?

Czytasz portal FRONDA.PL ?

Warto. Ja na przyk豉d znalaz貫m tam linka do tego:

Gayov v katalogu IKEA vyvolali v Polsku rozruch

00:14, lukaszgrzes
Link Dodaj komentarz »