wtorek, 23 wrze郾ia 2008
Czech, Lech i Rus w Camelocie

 

 

Legenda o Czechu, Lechu i Rusie – trzech braciach, kt鏎zy przedzierali si przez puszcze w poszukiwaniu miejsca na za這瞠nie osady – stanie si pretekstem 鈔odowego spotkania w piwnicach klubu Loch Camelot.

Czym jest to窺amo嗆 s這wia雟ka? Dlaczego Czesi i Polacy r騜ni si w ocenie Rosji i co Wiktor Jerofiejew zrobi z Europ 字odkow po tym jak j podbije? Rozmawia b璠 historyk literatury Andrzej Romanowski, V塶lav Burian - czeski t逝macz mi璠zy innymi Stasiuka, Mi這sza i Wojty造 oraz Wasilij Szczukin z UJ. Dyskusj poprowadzi Ma貪orzata Nocu.

Spotkanie promuje pierwszy numer dwumiesi璚znika „Nowa Europa Wschodnia” – magazynu spo貫czno-politycznego po鈍i璚onego sprawom Europy Wschodniej. 24 wrze郾ia (鈔oda) godzina 18:00. Loch Camelot (piwnica) 鈍. Tomasza 17, Krak闚. Wst瘼 wolny.

www.new.org.pl

 

poniedzia貫k, 22 wrze郾ia 2008
Jeba Czech闚

 

ㄆkasz Orbitowski - krakowski prozaik i recenzent literacki - prowadzi bloga na www.orbitowski.pl

Niedawno opisuje swoj wizyt w Czechach:

Zawsze strasznie lubi貫m Czech闚 i okaza這 si, 瞠 to mi這嗆 nieodwzajemniona. Mo瞠 wci捫 pami皻aj polskie czo貪i? W ka盥ym razie zapytanie kogokolwiek z lokalnego plebsu (by Tomek) o drog ko鎍zy這 si wzruszeniem ramion i zapewne nigdy nie trafiliby鄉y do hostelu gdyby nie kumpel, kt鏎y udawa Rosjanina.

CZYTAJ WI犴EJ


A swoje przemy郵enia zilustrowa nastepuj帷o:

13:18, lukaszgrzes
Link Komentarze (11) »
pi徠ek, 19 wrze郾ia 2008
Praca z czeskim

 

Idzie weekend. Wi璚 mo瞠 czas pomy郵e o pracy? Innej pracy.

12:14, lukaszgrzes
Link Komentarze (2) »
Topol w Angorze

Angora z 7 wrze郾ia

12:10, lukaszgrzes , KSI*KI
Link Komentarze (2) »
czwartek, 18 wrze郾ia 2008
Cezary Polak o "Strefie cyrkowej"
09:30, lukaszgrzes , KSI*KI
Link Dodaj komentarz »
鈔oda, 17 wrze郾ia 2008
Topol, Darek Foks i Machina
Wrze郾iowa "Machina"

11:23, lukaszgrzes , KSI*KI
Link Dodaj komentarz »
鈔oda, 10 wrze郾ia 2008
O Czechos這wacji czas闚 normalizacj

W nocy z 20 na 21 sierpnia 1968 roku wojska Uk豉du Warszawskiego wkroczy造 do Czechos這wacji ko鎍z帷 festiwal wolno軼i jakim by豉 Praska Wiosna. Inwazja uwa瘸na jest za pora磬 ca貫go czechos這wackiego komunistycznego establishmentu, to oni pr鏏owa zbudowa „socjalizm z ludzk twarz”. Nasta okres „normalizacji”, kt鏎y – jak pisze historyk Jerzy Tomaszewski – samym Czechom kojarzy si gorzej ni Polakom stan wojenny.

30 sierpnia 1976 rozpocz掖 si proces muzyk闚 zespo逝 Plastic People of the Universe uwa瘸ny za impuls do powstania ruchu demokratycznego skupionego wok馧 Karty 77. Sygnatariusze domagali si jedynie respektowania podpisanych przez Czechos這wacj um闚 mi璠zynarodowych. W豉dza komunistyczna natychmiast zacz窸a zbiera podpisy pod Anty-Kart.

Halina Pawlowsk – popularna czeska dziennikarka i pisarka – w „Dzi瘯i za ka盥y nowy ranek” portretuje ten burzliwy czas czechos這wackiej historii. W 篡ciu bohaterki powie軼i – studentki popularnej FAMU – okres po Praskiej Wio郾ie nie kojarzy si z radzieckimi 穎軟ierzami (widzia豉 jeden radziecki czo貪, kt鏎y os豉nia ambasad Bu貪arskiej Republiki Ludowej), ale z permanentnymi wizytami ukrai雟kiej cz窷ci rodziny. Pawlowsk opowiada pasjonuj帷 histori Czechos這wacji okresu normalizacji z „Eugeniuszem Onieginem” i „Martwymi duszami” w tle.
Halina Pawlowsk, Dzi瘯i za ka盥y nowy ranek, t逝m. Dorota Kania, W.A.B. 2008
poniedzia貫k, 08 wrze郾ia 2008
Julius Fu鴈k wed逝g J塶hyma Topola

Julius Fu鴈k – autor znanego „Reporta簑 spod szubienicy” – by dziennikarzem i dzia豉czem Komunistycznej Partii Czechos這wacji straconym przez hitlerowc闚. Czechos這waccy komuni軼i uznawali go za swojego bohatera walki z niemieckim okupantem. Milan Kundera w latach 50. jego niez這mnej postawie po鈍i璚i jeden ze swoich tom闚 wierszy. Ilja – bohater ksi捫ki J塶hyma Topola – jest ca趾owitym zaprzeczeniem Fu鴈ka.

Ilja mieszka w bidulu. Wraz z najwi瘯szymi szumowinami i b瘯artami Czechos這wacji do鈍iadcza niezrozumia貫j historii Europy 字odkowej. Najpierw podczas bur簑azyjnej I Republiki domem dziecka opiekuj si siostry zakonne. Po zwyci瘰twie komunist闚 wychowaniem m這dzie篡 zajmuje si 穎軟ierz komunistycznej Armii Czechos這wackiej, kt鏎y chwali or篹 czechos這wackiego 穎軟ierza spod Dukli. W roku 1968 do w豉dzy przychodzi Aleksander Dub鋀k i ch這pcy przygotowywani s do budowy socjalizmu z ludzk twarz, kt鏎ego nie chce ZSRR. Podczas wszystkich tych wydarze – ponad 20 lat – Ilja pozostaje ci庵le dorastaj帷ym ch這pcem. To nic dziwnego. Jeste鄉y w sferze wp造w闚 rosyjskich, a Topol przecie od Czaadajewa wie, 瞠 w Rosji nie ma historii.

Losy Ilji mo積a odczytywa jako histori Europy 字odkowej. Z literatury znamy opis tej cz窷ci Europy jako domu wariat闚. Topol postanowi pos逝篡 si por闚naniem do bezsensownego, krwawego konfliktu. 砰cie Ilji nie jest racjonalne, nie wida w nim 瘸dnego planu. Heglowski racjonalny Duch historii Topol zamieni w irracjonalny najazd tank闚, kt鏎e prowadz taktyk spalonej ziemi.

„Strefa cyrkowa” to ironiczna i wyj徠kowo antyczeska w swojej wymowie ksi捫ka. Topol kpi, 瞠 konsekwencj III wojny 鈍iatowej b璠zie dost瘼 Czechos這wacji do morza i w ten spos鏏 spe軟i si odwieczna marzenia wszystkich Czech闚. Wydawca ksi捫ki przytacza fragment niemieckiej recenzji, z kt鏎ej dowiadujemy si, 瞠 „Topol jest najwi瘯szym 篡j帷ym czeskim pisarzem”. To 鄉ia豉 teza. Fascynuj帷a „Strefa cyrkowa” mo瞠 sprawi, 瞠 dla wielu os鏏 b璠zie to opinia prawdziwa.

J塶hym Topol, Strefa cyrkowa, t逝m. Leszek Engelking, W.A.B, Warszawa 2008.

 

09:42, lukaszgrzes , KSI*KI
Link Komentarze (5) »
czwartek, 04 wrze郾ia 2008
Czeska defenestracja

Polscy wydawcy, krytycy literaccy i czytelnicy powoli odkrywaj, 瞠 jedynymi czeskimi pisarzami nie s Milan Kundera, Bohumil Hrabal i V塶lav Havel. To dobra wiadomo嗆. Szkoda tylko, 瞠 nie wpadli鄉y na to z 10 lat temu.

Kundera, Hrabal …

Autor Niezno郾ej lekko軼i bytu pozostaje dla nas jednym z najpopularniejszych czeskich pisarzy. Trudno powiedzie, by jego ostatnie ksi捫ki zachwyca造. Zas這na (t逝m. Marek Bie鎍zyk, PIW, 2006) – esej literaturoznawczy, w kt鏎ym Kundera wyk豉da zasady stworzonej przez siebie filozofii sztuki nazwanej „sztuk powie軼i” – nie m闚i nic poza tym co znamy ju ze Zdradzonych testament闚 czy Sztuki powie軼i. Ostatnia jego powie嗆 Niewiedza (t逝m. Marek Bie鎍zyk, PIW, 2003) daje do r瘯i argumenty tym, kt鏎zy uwa瘸j Kunder za hochsztaplera bawi帷ego si ci庵le ogranymi motywami – seks, Praska Wiosna, Monachium 1938, obcokrajowiec w Pradze. Nie zmienia to faktu, 瞠 Polacy w豉郾ie z ksi捫ek tego pisarza poznaj czesk kultur i histori, niekiedy sam Prag. Stosunek Czech闚 do autora 畝rtu jest wyj徠kowo skomplikowany – niekt鏎zy uwa瘸j go za zdrajc. Kundera jest obywatelem Francji, kt鏎y po roku 1989 nigdy nie wr鏂i do Czech. Przez wiele lat nie zgadza si na ponown czesk publikacj Niezno郾ej lekko軼i bytu – do roku 2006 nasi po逝dniowi s御iedzi mogli czyta najwa積iejsz jego powie嗆 jedynie w samizdatowym wydaniu. Czeski pisarz, kt鏎y tworzy od lat po francusku (jak twierdz z這郵iwi – przy udziale t逝macza) nie zgadza si na czeskie t逝maczenia swoich nowych ksi捫ek – „wykr璚a” si brakiem czasu na samodzielne t逝maczenie, a nie m鏬豚y zdzier篡 gdyby przek豉du dokona kto inny. Cho w roku 2007 Kundera zosta wyr騜niony Czesk Nagrod Pa雟twow w dziedzinie literatury, nieodosobniony jest pogl康, 瞠 Kundera bardziej ceniony jest poza granicami ni w samych Czechach.

Drugim obok Kundery gwiazd na panteonie literatury czeskiej w Polsce jest Bohumil Hrabal. Jacek Baluch – slawista, by造 ambasador w Pradze i profesor z Uniwersytetu Jagiello雟kiego – po鈍i璚i jego tw鏎czo軼i ksi捫k Kain wed逝g Hrabala (Wydawnictwo <scriptum>, 2007) w kt鏎ej pr鏏uje odczyta popularne Poci庵i pod specjalnym nadzorem jako powie嗆 „inicjacyjna” osadzon w nurcie egzystencjalnym i motywach biblijnych. Taki spos鏏 widzenia prozy Hrabala jest w Polsce ma這 popularny. Wolimy postrzega tego pisarza jako piwnego gaw璠ziarza, opowiadacza czeskich historyjek, kt鏎e tylko utwierdzaj nas w przekonaniu, 瞠 Czesi to nar鏚 tch鏎zliwych Szwejk闚 pij帷ych piwo i jedz帷ych swoje knedliki. Gdy Tomasz Pi徠ek w swoim felietonie w Onecie zatytu這wanym Literatururura 鈔odkowoeururoruropejska. Be趾otliwa literatururura 鈔odkowoeururoruropejska mo瞠 zawalczy co najwy瞠j o rekord w Ksi璠ze Guinnessa kpi, 瞠 autor Lekcji ta鎍a dla starszych i zaawansowanych mo瞠 co najwy瞠j konkurowa w literackiej kategorii na najd逝窺ze zdanie literatury, posypa造 si gromy. Teza Pi徠ka oczywi軼ie jest kontrowersyjna, ale trudno nie przyzna, 瞠 Hrabal jest o wiele bardziej popularny w Polsce ni w krajach Europy Zachodniej i w samych Czechach.

Literatura popularna

Ostatnio polscy mainstreamowi wydawcy stawiaj na czesk proz popularn. To dobrze, bo - jak przyznaje czeski polonista, t逝macz m. in. Stasiuka i redaktor legendarnych „List闚” V塶lav Burian - to w豉郾ie popularno嗆 dobrej klasy czytade ze 鈔edniej p馧ki stanowi o zainteresowaniu literatur danego kraju. Kolejne powie軼i – po tym jak do polskich kin trafi造 filmy na podstawie jego ksi捫ek: M篹czyzna idealny oraz Wycieczkowicze – wyda Michal Viewegh. Nak豉dem 安iata Literackiego ukaza豉 si jego powie嗆 Zbijany (t逝m. Jan Stachowski, 安iat Literackie, 2008), w kt鏎ej autor w zabawny spos鏏 portretuje pokolenie 40-latk闚. Pr鏀zy雟ki wyda Wycieczkowicz闚 (t逝m. Jacek Illg, Pr鏀zy雟ki i S-ka, 2008). To nie jest pierwsze wydanie tego tytu逝 w Polsce, po raz pierwszy ksi捫ka ukaza豉 si w roku 2001, ale bior帷 pod uwag sukces filmu, nie mo積a chyba ba si o zaleganie ksi捫ki w magazynach wydawnictwa.

W.A.B w ramach „serii z miot陰” wyda這 Dzi瘯i za ka盥y nowy ranek (t逝m. Dorota Kania, W.A.B., 2008) Haliny Pawlowskiej. Autorka – popularna czeska pisarka i dziennikarka - swoj mocn pozycj na polskim rynku wydawniczym zawdzi璚za zapewne rozmowie z „Wysokich Obcas闚”, kt鏎 przeprowadzi z ni Mariusz Szczygie.

W przypadku pisarzy literatury popularnej okazuje si, 瞠 Polacy nie tylko lubi piosenki, kt鏎e ju znaj , ale tak瞠 czytaj ksi捫ki autor闚, kt鏎ych ju znaj. Tak wi璚, 瞠by w Polsce sprzeda czeskiego pisarza nale篡 go por闚na do tego, kt鏎y czytelnikom jest ju znany. St康 Viewegh jest Jerzym Pilchem, feminizuj帷a Irena Obermannov (kt鏎a na czeskim rynku z Pawlowsk konkuruje o miano najpopularniejszej pisarki prozy popularnej) jest czesk Katarzyn Grochol, a Halina Pawlowsk jest i nie jest zarazem czesk Ew Drzyzg.

Na szczeg鏊ne zainteresowanie zas逝guje Michal Viewegh. Ju dawno w Polsce ukaza造 si rewelacyjne dwie jego powie軼i Cudowne 篡cie pod psem (t逝m. Romana Bieli雟ka, 安iat Lteracki, 2004) i Wychowanie dziewcz徠 w Czechach (t逝m. Jan Stachowski, 安iat Literacki, 2005). Za t pierwsz ksi捫k otrzyma w roku 1993 nagrod Ji鷡go Ortena - w鈔鏚 laureat闚 tej presti穎wej czeskiej nagrody literackiej s m. in. Petra H灦ov i Jarom甏 Typlt. Viewegh pocz徠kowo by uznawany za wielk nadziej czeskiego postmodernizmu. Dzi jest najbardziej popularnym czeskim pisarzem, kt鏎ego ksi捫ki osi庵aj najwi瘯sze nak豉dy – znienawidzony przez krytyk闚 literackich, kochany przez czytelnik闚. Co roku wydaje powie嗆, kt鏎a w Czechach zapewnia mu status gwiazdy.

J塶hym Topol i czeski underground

Kiedy ukaza豉 si kolejna powie嗆 J塶hyma Topola Strefa cyrkowa (t逝m. Leszek Engelking, W.A.B., 2008) jej wydawca do recenzent闚 do陰cza list, w kt鏎ym przekonywa, 瞠 „Topol jest najlepszym 篡j帷ym pisarzem czeskim”. Czy zatem Topol jest drugim po Hrabalu – o to by mo瞠 warto zapyta redakcj W.A.B., jednak trzeba przyzna, 瞠 Strefa cyrkowa jest, moim zdaniem, najlepsz czesk ksi捫k, kt鏎a ukaza豉 si w Polsce w roku 2008. Czeski pisarz genialnie portretuje w niej „nienormalne” losy Europy 字odkowej. Topol jest pisarzem, kt鏎ego polskiemu czytelnikowi nie trzeba przedstawia, jego powie軼i ukazywa造 si nak豉dem W.A.B. i Czarnego. Niewiele os鏏 jednak wie o jego zwi您kach z czeskim undergroundem.

Nak豉dem wroc豉wskiego wydawnictwa Atut ukaza豉 si ksi捫ka Czeski underground. Wyb鏎 tekst闚 z lat 1969-1989 (wielu t逝maczy, Atut, 2008) w opracowaniu Martina Machovca, kt鏎y w otwieraj帷ym zbi鏎 kr鏒kim eseju portretuje czeski underground i 鈔odowisko zespo逝 Plastic People of the Universe. Ksi捫ka zawiera wiersze, fragmenty prozy, rozprawy teoretyczne typowe dla tego pr康u. W鈔鏚 autor闚 m. in. J塶hym Topol, Petr Plac嫜, V癃 Kremli鋘a i oczywi軼ie legendarni Egon Bondy oraz Ivan Martin „Magor” (Szajbus) Jirous. Nak豉dem wydawnictwa Atut ukaza豉 si te ksi捫ka Karla Michala Straszyd豉 na co dzie (t逝m. Dorota Dobrew, Atut, 2008). Zar闚no ksi捫ka w opracowaniu Machovca jak i autorstwa Karla Michala ukaza造 si poza mainstreamem i z pewno軼i nie mog liczy na du膨 popularno嗆. Czeskie ksi捫ki wydawnictwa Atut s kolejnym przyk豉dem na to, 瞠 du篡 wydawcy rzadko ryzykuje z nieznanymi szerszemu czytelnikowi autorami.

Czekamy na ….

Jesieni czekamy na czesk Antologi, kt鏎a ma si ukaza nak豉dem Biura Literackiego. W autorskim wyborze Leszka Engelkinga znajd si utwory mi璠zy innymi Egona Bondego, Jaroslava Seiferta (literacki Nobel w roku 1984) oraz J塶hyma Topola. Ciekawie zapowiada si ksi捫kowy debiut wydawnictwa, kt鏎ego nak豉dem ukazuje si miesi璚znik „Pan Slawista”. Jako pierwsza w bibliotece „Pana Slawisty” uka瞠 si powie嗆 Ludv璭a Vacul璭a 安inki morskie. Autor – legenda Praskiej Wiosny, autor manifestu 2000 s堯w – nie jest prawie znany w Polsce.

Na pocz徠ku pisa貫m, 瞠 „polscy wydawcy, krytycy literaccy i czytelnicy powoli odkrywaj, 瞠 jedynymi czeskimi pisarzami nie s Milan Kundera, Bohumil Hrabal i V塶lav Havel”. Trudno jednak w to jako uwierzy. Dlaczego tak napisa貫m? Potrzebowa貫m dobrego leadu, by pocz徠ek si lepiej sprzeda. Z podobnych powod闚 nasi wydawcy – zamiast na ma這 popularnych Czech闚 - stawiaj na laureat闚 nagrody Nobla i Goncourt闚.

11:31, lukaszgrzes , KSI*KI
Link Komentarze (7) »