Kategorie: Wszystkie | CZESKI KRAKÓW | GDZIEŚ INDZIEJ (Europa Środkowa) | INTELEKTUALNA UTOPIA | KSIĄŻKI
RSS
środa, 10 września 2008
O Czechosłowacji czasów normalizacj

W nocy z 20 na 21 sierpnia 1968 roku wojska Układu Warszawskiego wkroczyły do Czechosłowacji kończąc festiwal wolności jakim była Praska Wiosna. Inwazja uważana jest za porażkę całego czechosłowackiego komunistycznego establishmentu, to oni próbował zbudować „socjalizm z ludzką twarzą”. Nastał okres „normalizacji”, który – jak pisze historyk Jerzy Tomaszewski – samym Czechom kojarzy się gorzej niż Polakom stan wojenny.

30 sierpnia 1976 rozpoczął się proces muzyków zespołu Plastic People of the Universe uważany za impuls do powstania ruchu demokratycznego skupionego wokół Karty 77. Sygnatariusze domagali się jedynie respektowania podpisanych przez Czechosłowację umów międzynarodowych. Władza komunistyczna natychmiast zaczęła zbierać podpisy pod Anty-Kartą.

 
Halina Pawlowská – popularna czeska dziennikarka i pisarka – w „Dzięki za każdy nowy ranek” portretuje ten burzliwy czas czechosłowackiej historii. W życiu bohaterki powieści – studentki popularnej FAMU – okres po Praskiej Wiośnie nie kojarzy się z radzieckimi żołnierzami (widziała jeden radziecki czołg, który osłaniał ambasadę Bułgarskiej Republiki Ludowej), ale z permanentnymi wizytami ukraińskiej części rodziny. Pawlowská opowiada pasjonującą historię Czechosłowacji okresu normalizacji z „Eugeniuszem Onieginem” i „Martwymi duszami” w tle.
Halina Pawlowská, Dzięki za każdy nowy ranek, tłum. Dorota Kania, W.A.B. 2008
piątek, 07 marca 2008
Europejska przygoda

 

Karl-Markus Gauß w swoim „Europejskim alfabecie” opracowuje słownik kluczowych pojęć, bez których nie sposób zrozumieć dzisiejszej Europy. Austriacki pisarz odkrywa na nowo takie terminy jak ojczyzna, sąsiedztwo, tożsamość, czy naród. Mamy właśnie szansę zapoznać się z książką wyróżnioną Europejską Nagrodą w dziedzinie eseistyki (Nagroda im. Charles’a Veillona).

„Europejski alfabet” Gaussa okazuje się alfabetem środkowoeuropejskim. Eseista wraca do czasów monarchii austro-węgierskiej i śledzi losy narodów, które ją zamieszkiwały oraz historię państw, które powstały po jej upadku. Tym, którzy nie wierzą, że chcąc zrozumieć Europę należy poznać Europę Środkową można zadedykować fragment: „Możemy im tylko z geograficzną rezygnacją odpowiedzieć, że Europa jest właśnie bardziej wschodnia, niż im się wydawało, a także bardziej północna, niż ta, którą znają z urlopów”.

Karl-Markus Gauß to postać wyjątkowa. Pisarz i eseista, wydawca, redaktor naczelny „Literatur und Kritik”, współpracownik niemieckojęzycznych mediów, znawca tematyki mniejszości narodowych. Zasłynął także książką „Psożercy ze Svini”, w której opisał los mieszkających na Słowacji Romów – drugiej w tym kraju, po Węgrach, mniejszości narodowej. Gauß napisał, że obraz romskich osad przypomina mu najbiedniejsze kraje afrykańskie. Za taką sytuację oskarżył słowackie władze. Sprawa ta odbiła się szerokim echem, zarówna w krajach Europy Zachodniej, jak i w samej Słowacji –  szczególnie, że została ona podjęta w trakcie negocjacji Słowacji z Unią Europejską.

W „Europejskim alfabecie” Gaussa znaleźć można polskie wątki. Pisząc o zjawisku peryferyjności zauważa, że są aktywne ośrodki kulturalne, które znajdują się wiele kilometrów od głównych szlaków komunikacyjnych. Przykładem są polskie Sejny, które leżą w pobliżu granicy z Białorusią i Litwą, gdzie Fundacja Pogranicze prowadzi aktywną działalność badawczą i wydawniczą. Austriacki eseista wspomina działalność polskiej opozycji demokratycznej. Jednak najwięcej miejsca poświęca (zamieszcza go w swoim abecadle jako odrębne hasło) pewnemu polskiemu wulgarnemu słowu, które jest dla niego symbolem językowej brutalizacji.

Gauß doskonale czuje Europę Środkową. Choć opisywana książka po niemiecku została wydana w roku 1997, wcale nie traci na swej aktualności. Autor pisze o „bałkańskim kotle”, problemie narodów bez swego państwa i wieści problem Kosowa. Genialnym wydają się fragmenty, w których czytamy o zachłyśnięciu się obywateli byłych państw bloku komunistycznego konsumpcją. Siedem lat po ukazaniu się „Europejskiego alfabetu” bezmyślny konsumpcjonizm ukażą młodzi czescy filmowcy, autorzy „Czeskiego snu”. Ten dokument jest zapisem socjologicznego eksperymentu i jednocześnie satyrą na czeskie społeczeństwo, które uwierzyło w istnienie hipermarketu, który nigdy nie istniał.

Eseista Josef Kroutvor przekonywał, że Europę Środkową można poznać po unoszącym się nad nią zapachu gotowanej kapusty, zwietrzałego piwa i przejrzałych arbuzów. Zapach nie respektuje granic i łączy istniejące na tym obszarze kraje, narody, języki i religie. Jednak w eseju Karla-Markusa Gaussa czuć nostalgię – podobnie jak w książkach Andrzeja Stasiuka – za czasami, kiedy każde przekroczenie państwowej granicy odnotowane było pieczątko wbitą przez celnika do paszportu. Była ona – zdaje się przekonywać autor „Europejskiego alfabetu” – zapowiedzią przygody, która niestety w procesie europejskiego ujednolicenia kultury, nie jest już chyba możliwa.

Karl-Markus Gauß, Europejski alfabet, przełożyła Alicja Rosenau, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2008.

środa, 12 września 2007
O rewolucji w Internecie (albo o słoweńskim filozofie w Warszawie) - jak kto woli
Zostańmy i dziś przy tematach rewolucyjnych (vide wcześniejszy wpis: The Plastic People of the Universe w Krakowie 2007 - teledysk).

Krytyka Polityczna wchodzi do youtube.com. Na początek proponuje dwa filmiki z udziałem słoweńskiego filozofa, marksisty i think-tanka swojego środowiska Slavoja Žižka.

Szczególnie zachęcam do obejrzenia filmu dokumentującego drogę Slavoja Žižka i Sławka Sierakowskiego na spotkanie w REDakci Krytyki Politycznej. Zwróćcie uwagę - Sławek Sierakowski tłumaczy kim jest Jan Paweł II: "Ktoś taki jak TY, tylko z prawicy".

To mój ulubiony fragment, ale każdy może znaleźć tam dla siebie najlepszy.

Swoją drogą to dobrze, że wreszcie mamy lewicę, która potrafi wykorzystać nowinki techniczne i która zna się na promocji i PR. Kto wie, że Slavoja Žižka przed Krytyką Polityczną wydało bydgoskie wydawnictwo Branta ("Kukła i karzeł. Perwersyjny rdzeń chrześcijaństwa")

 

poniedziałek, 14 maja 2007
Michal Hvorecký „W misji idealnej czystości"

Dziś o książce, nie czeskiej, a słowackiej. Michal Hvorecký „W misji idealnej czystości" - wydana w Bytomiu w roku 2002. Skąd wzięło się u mnie wspomnienie tej książki? Już spieszę z wyjaśnieniami.

Katowice kocham i nienawidzę jednocześnie. Jednak za każdym razem, gdy spotykam się w nich ze starymi znajomymi, odkrywam, że Katowic z moich dawnych wspomnień już nie ma. Niby ciągle kursują do nich te same autobusy, niby przystanek pod Empikiem wygląda tak samo okropnie a dworzec kolejowy ciągle należy do najbrzydszych w kraju. GuGalander, Jazz Club Hipnoza, Górnośląskie Centrum Kultury ... Odnoszę wrażenie, że ta twarz Katowic jest już tylko moją projekcją, wspomnieniem osoby, która to miasto opuściła 7 lat temu. Dziś, powołując się na tytuł powieści Milana Kundery, w Katowicach życie jest gdzie indziej. Gdzie? Tego już nie potrafię powiedzieć.


Z Katowicami z moich dawnych lat kojarzę Marcina Babko - muzyka i dziennikarza katowickiej Gazety Wyborczej. Niedawno przeglądając sieć natknąłem się na jego bloga [ patrz: TU ]. Marcin Babko - o czym już wiedzą nieliczni - jest absolwentem filologii słowiańskiej na Uniwersytecie Śląskim oraz tłumaczem. To właśnie on przełożył książkę Michala Hvoreckego „W misji idealnej czystości".


To jest refleksja, która prowadzi mnie do Katowic. Ale jest też w historii opisywanej książki wątek krakowski. Niedawno Księgarnia Pod Globusem [ patrz: TU ](Kraków, ul. Długa 1) przeceniła część swoich książek. Wśród Nabokova, Grassa i pozycji z kategorii cracoviana (które ponoć idą najlepiej) znaleźć można wspominaną książkę Hvoreckego.


Michal Hvorecký [ strona autora - wersja słowacka i niemiecka ] urodził się w 1976 roku. Mieszka w Bratysławie, pracuje jako dziennikarz. Uznawany jest za jednego na najlepszych słowackich pisarzy młodego pokolenia. Jego twórczość - przez znawców - określana jest literaturą science fiction, cyberpunkową. W jego tekstach znajdziemy wiele wątków antyutopijnych, krytykę społeczeństwa konsumpcyjnego i współczesnej kultury.


Słowacka literatura mało znana jest polskiemu czytelnikowi. Niewielu potrafi wymienić kilka nazwisk słowackich pisarzy. Warto pamiętać, że jest to literatura bardzo młoda - przecież kodyfikacja języka słowackiego nastąpiła dopiero w połowie roku 19., wcześniej uważano, że język słowacki jest dialektem języka czeskiego.


Niedawno słowacki dziennik SME przeprowadzał ankietę na największych słowackich pisarzy. Michal Hvorecký znalazł się w pierwszej dziesiątce. Ranking ten oddaje doskonale sytuację słowackiej literatury - jej historia jest bardzo krótka i niejako dzieje się na naszych oczach, co wydaje się szalenie interesujące. Czy potrafimy wyobrazić sobie, by do dziesiątki najlepszych polskich pisarzy zaliczyć np. Wojciecha Kuczoka, czy Jakuba Żulczyka?


Michal Hvorecký był przyjacielem i swego rodzaju opiekunem zmarłego niedawno Egona Bondy'ego (właściwie Zbyněk Fišer) - legendy czeskiego undergroundu, filozofa, poety, autora tekstów grupy The Plastic People of Universe, który w proteście przeciwko podziałowi Czechosłowacji przeniósł się z Pragi do Bratysławy i przyjął słowackie obywatelstwo.


Hvorecký w którymś z wywiadów przyznał, że swoją debiutancką książkę Silný pocit čistoty (która w większości weszła do zbioru opowiadań wydanych pod polskim tytułem „W misji idealnej czystości") wydał dzięki pomocy Egona Bondy'ego. To właśnie on namówił swoich przyjaciół w wydawnictwach, by zwrócili uwagę na młodego pisarza. To chyba najlepsza rekomendacja tej książki.

Michal Hvorecký, W misji idealnej czystości. Opowiadania, przełożył Marcin Babko, Fa-art, 2002, stron 160.

poniedziałek, 07 maja 2007
Europa Środkowa: wspólnota czy zbiorowość

Spacer do krakowskiego Centrum Taniej Książki przy ulicy Grodzkiej. Tam "Europa Środkowa: wspólnota czy zbiorowość" - zapis referatów wygłoszonych na międzynarodowej konferencji "Europa Środkowa: wspólnota czy zbiorowość", która została zorganizowana w Warszawie 9 kwietnia 2003 r. przez Instytut Politologii Uniwersytetu Kardynała Wyszyńskiego w Warszawie.

I tym razem pozwalam sobie zaprezentować spis treści.

-------------------------------------------------------- 

SPIS TREŚCI

Od redaktora

Europa Środkowa: wspólnota czy zbiorowość? Wprowadzenie do konferencji (Henryk Skorowski, Radosław Zendrowski)

I. Europa Środkowa: twór realny czy życiowy?

Co znaczy katolickość Europy Środkowej? (Krzysztof Dybciak)

Dialog międzykulturowy w regionie Europy Środkowej (Krzysztof Czyżewski)

Europa Środkowa jako "ucieczka przed Wschodem" czy "pomost" między Wschodem i Zachodem? (Radosław Zenderowski)

Ukształtowanie się węgierskiej świadomości środkowoeuropejskiej w okresie międzywojennym (Imre Molnár)

Europa, quo vadis? (Helmut Juros)

Oddychać dwoma płucami. Tożsamość Europy Środkowej (Piotr Mazurkiewicz)

II. Demos i etnos w Europie Środkowej: przemiany tożsamości

Europa Środkowa - niemiecka perspektywa (Klaus Ziemer)

Wyszehradzkie sąsiedztwa: przypadek polsko-czeski (Halina Rusek)

Jak postrzegają się wzajemnie narody środkowouropejskie? (Renata Sowińska)

Między "młodszą" i "starszą" Europą. Rosja i państwa Europy Środkowowschodniej w polskiej eurodebacie (Sławomir Sowiński)

Wspólnota narodów Europy Środkowej: fakt czy postulat? (Praca zbiorowa)

Dyskusja

III. Doświadczenia i nowe wyzwania współpracy międzynarodowej  w Europie Środkowej

Wyszehrad: perspektywa słowacka (Magdaléna Vášáryová)

Współpraca wyszehradzka: przeszłość, teraźniejszość i przyszłość (Mihaly Győr)

Środkowoeuropejska współpraca z wiedeńskiej prespektywy (Georg Weiss)

Know-how Czwórki Wyszehradzkiej (Bedřich Kopecký)

Wyszehrad. Współpraca skazana na sukces (Marek Jeziorski)

Dyskusja

IV. Integracja kulturalna w Europie Środkowej

Trochę o sobie zapominamy (Zbyšek Ondřeka)

Jak dotrzeć do Polaka? (Helena Jacošová)

Perspektywa węgierska (Krisztina Bába)

Dyskusja

Podsumowanie konferencji (Helmut Juros)

Dodatek

Noty o autorach

Program konferencji

Środkowoeuropejskość jako kategoria polityczna i kulturowa - przewodnik bibliograficzny po polskiej literaturze przedmiotu

Europa Środkowa: wspólnota czy zbiorowość?, redakcja i opracowanie Radosław Zenderowski, Osolineum.

środa, 21 lutego 2007
Kijów-Warszawa wspólna sprawa! Spotkanie w Krakowie.

Na Wschodzie bez zmian? Dyskusje Pod Globusem

Wydawnictwo Literackie i Gazeta Wyborcza zapraszają na kolejne spotkanie z cyklu "Dyskusje Pod Globusem":

Na Wschodzie bez zmian?

Udział biorą:
Wiesław Romanowski (reporter TVP)
Bartłomiej Sienkiewicz (ekspert ds. wschodnich)
Mikołaj Trzaska (saksofonista, nagrywa m.in. z muzykami ukraińskimi)
Thomas Urban (slawista, korespondent Süddeutsche Zeitung)

Prowadzenie:
Sławomir Mokrzycki (TVP Kraków)

Spotkanie rozpocznie dyskusja oksfordzka z udziałem krakowskich studentów:
"Mentalność wschodnioeuropejska jest specyficzna i należy ją zachować" ZA / PRZECIW

Za tezą:

Barbara Błaszkiewicz (rosjoznawstwo UJ)
Justyna Błoch (rosjoznawstwo UJ i administracja UJ)
Tomasz Kułakowski (dziennikarstwo UJ i ukrainoznawstwo UJ)

Przeciw tezie:

Anna Kalemba (rosjoznawstwo UJ i zarządzanie AE)
Marcin Jarząbek (MISH UJ)
Ewelina Rzeszódko (rosjoznawstwo UJ i prawo UJ)

27 lutego (wtorek) 2007 r.
godz. 18.00
Sala Mehofferowska
Wydawnictwo Literackie
ul. Długa 1
Kraków

Patroni przedsięwzięcia:

  • Polskie Radio Program II
  • Le Monde Diplomatique (edycja polska)
  •  Semestr
poniedziałek, 18 grudnia 2006
Przyznano nagrodę historyczną Europy Środkowo-Wschodniej

 

Michał J. Zachariasz, pracownik PAN w Warszawie, został szóstym laureatem przyznawanej od 2001 roku Nagrody im. Wacława Felczaka i Henryka Wereszyckiego. Jury doceniło jego książkę „Komunizm, federacja, nacjonalizmy. System władzy w Jugosławii 1943-1991. Powstanie, przekształcenie, rozkład”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Neriton. 13 grudnia – w rocznicę urodzin Henryka Wereszyckiego, patrona nagrody – w Krakowie przyznano mu czek na 10 tysięcy złotych ufundowany przez Wydawnictwo Literackie.

 

Warto zobaczyć:

O nagrodzie >>>